Drzewo na dachu to całkiem dobry pomysł

Grobowiec Newgrange. Źródło: michaelives.pl

Grobowiec Newgrange. Źródło: michaelives.pl

Historia zielonych dachów jest tak długa, jak historia budownictwa. Istotą zielonych dachów jest pokrycie konstrukcji dachowej budynku warstwą biologiczną, odtwarzającą naturalne warunki glebowe, która pokryta jest roślinnością. Od niepamiętnych czasów wykorzystywane były dostępne surowce do pokrywania dachów tj. kora brzozowa, kamienie, błoto, muł, trawa czy słoma.

Początki  sięgają trzeciego tysiąclecia p.n.e. o czym świadczą takie obiekty jak zachowany grobowiec Newgrange w okolicach Dublina lub znane z przekazów historycznych wiszące ogrody królowej Semiramidy w Babilonie z VII wieku p.n.e. Tarasy pokryte bujną roślinnością zajmowały 2 tysiące m2, wznosząc się na wysokości 20-30 metrów.

Ogrody królowej Semiramidy. Źródło: pl.wikipedia.org

Ogrody królowej Semiramidy. Źródło: pl.wikipedia.org

 

Silne wpływy Orientu możemy zauważyć także w grecko-rzymskim kulcie Adonisa. Zielone dachy na willach rzymskich patrycjuszy niesamowicie podnosiły cenę takiej nieruchomości. Także w miejscu pochówku cesarza Oktawiana Augusta na Polu Marsowym wykorzystano technologię zielonych dachów. Na Polu Marsowym założono także sztuczne jezioro, które później stało się jednym z charakterystycznych motywów ogrodów krajobrazowych XVIII wieku w Europie.

budowa

Po długich latach zapomnienia o zaletach zielonych dachów przypomniano sobie w środkowej Europie, gdzie dachy były pokrywane zielenią nie tylko u bogaczy z miast ale również i na prowincjach. Najwspanialsze dzieła architektoniczne powstały w renesansowej Florencji, Rzymie i Wenecji. Idea ta po epoce renesansu znów została zapomniana na bardzo długo. W roku 1867 Carl Rabitz przedstawił na światowej wystawie w Paryżu model domu z zielonym ogrodzie na płaskim dachu. Największym założeniem tego okresu był projekt ogrodu dachu w rezydencji króla Ludwika II. Projekt zakładał utworzenie kilku oczek wodnych oraz wodospad otoczony tropikalną roślinnością. Niestety ze względu na trudności techniczne i kosztowność założenia pomysł nie został zrealizowany. Po upływie kilkunastu lat w budownictwie pojawiła się tendencja, aby budynek był jak najbardziej wpisany w przyrodnicze otoczenia. Prekursorami takiego kierunku byli Le Corbusier oraz Frank Lloyd Wright.
Według francuskiego architekta Le Corbusiera wspólna przestrzeń na dachu mogła być dostępna dla mieszkańców obiektu, która pomagała ich integrować oraz budować poczucie wspólnoty. Le Corbusier uważał ogrody na dachach za formę obcowania człowieka z naturą. W 1924 roku przedstawił on projekt ‘Plan Voisin’,  w których zawarł zabudowę centrów miast wysokościowcami dającymi możliwość wprowadzenia przestrzeni ogrodowych i tym samym poprawy warunków życia mieszkańców.

Źródło: pinerest.com

Źródło: pinerest.com

Frank Lloyd Wright przede wszystkim kierował się zasadą, że budynek powinien harmonijnie komponować się z naturalnym otoczeniem. W 1936 roku przedstawił projekt „Dom nad Wodospadem”. Zbudowany został na zadrzewionej skale nad wodospadem, zespolony z krajobrazem okolicy.

 

 

 

 

 

 

Źródło: pl.wikipedia.pl

Źródło: pl.wikipedia.pl

 

Jednak szczególnie prężny rozwój tego nurtu nastąpił na przestrzeni ostatnich 40 lat, kiedy ekolodzy zaczęli bić na alarm, a paradygmat zrównoważonego rozwoju z roku na rok zyskiwał na znaczeniu. Zielone dachy stały się odpowiedzią na postępującą degradację środowiska, szczególnie w przestrzeni zurbanizowanej. Dużą rolę odegrał również dynamiczny wzrost wymagań społeczeństwa

 

 

Zazielenienie powierzchni dachowych jest bardzo korzystne pod wieloma względami: ekologicznym, społecznym, urbanistycznym, technicznym, a także ekonomicznym. Zieleń ma zbawienny wpływ głównie na termiczne oraz hydrologiczne właściwości dachu.  Wpływa korzystnie na trwałość dachu, chroniąc go przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi. Zieleń zwiększa również odporność ogniową oraz tłumi hałas. W pewnym stopniu podtrzymuje różnorodność biologiczną na danym obszarze oraz poprawia jakość życia. Poniższa tabela przedstawia zalety oraz wady pokryć dachowych zielenią.

 

Zalety Wady 
Odzyskiwanie terenów zielonych na zabudowanej powierzchni Koszty projektu oraz wykonania
Termiczne:-redukcja efektu  miejskiej wyspy ciepła

-właściwości termoizolacyjne

-redukcja potrzeb energetycznych budynku

-zmniejszenie albedo

Ciężar (do 600 kg/m2)
Poprawa jakości powietrza-pochłanianie CO2, wydzielanie tlenu

-redukcja zawartych w powietrzu pyłów

i zanieczyszczeń

Możliwość skraplania się pary wodnej w termoizolacji i tworzenie się zastoin wodnych
Hydrologiczne-poprawa bilansu wody

-zmniejszenie ilości wody opadowej odprowadzanej

przez kanalizację deszczową

Możliwość przebicia izolacji przez korzenie roślin
Kształtowanie przestrzeni-poprawa estetyki

-ukrycie urządzeń instalacyjnych znajdujących się na dachu

– tworzenie jednorodnych kompozycji

– tworzenie charakterystycznych elementów roślinnych wyróżniających poszczególne budynki

Pracochłonna pielęgnacja i utrzymanie dachu
Zwiększenie odporności ogniowej pokrycia dachowego Kosztowne remonty
Tłumienie hałasu
Zapobieganie mechanicznemu uszkodzeniu warstw dachu
Podtrzymywanie bioróżnorodności
Poprawa jakości życia
Poprawa mikroklimatu
Zyskanie nowej funkcji, np. rekreacyjnej

 

Dachy zielone przyczyniają się do redukcji zanieczyszczeń zawartych w miejskim powietrzu – zarówno tych gazowych, jak i pyłowych. Można mówić o efekcie bezpośrednim, ponieważ roślinność występująca na dachach zielonych produkuje tlen w procesie fotosyntezy, pochłaniając przy tym CO2. Dachy zielone mają również pośredni wpływ na redukcję CO2 – obniżając temperaturę przyczyniają się do oszczędności energetycznych, co pozwala na redukcję zanieczyszczeń emitowanych przy produkcji energii. Oszczędności energii w budynkach wyposażonych w zielone dachy wynikają przede wszystkim z lepszej izolacji termicznej dachu. W okresach zimowych oznacza to oszczędności energii związane z ograniczeniem strat ciepła przez strop, w okresach letnich zmniejszają potrzebę klimatyzowania pomieszczeń.

Zielone dachy mogą zredukować ilość odpływów z dachów o ponad 50 %. Dlatego korzystniej jest tworzyć zielone dachy niż rozbudowywać istniejące już systemy ściekowe. Takie zwieńczenie domu jest nie tylko ładne, lecz jest ważnym elementem rozwiązania w zakresie zarządzania wodą opadową w miastach, gdzie mamy do czynienia z perspektywą coraz częstszych, silniejszych i gwałtownych opadów. Przez kolejne lata silne deszcze i ulewy będą nieodłączną rzeczywistością, jak ostrzegają modele klimatyczne DMI. Z tego też względu zielone dachy to inwestycja z przyszłością, która zmniejsza obciążenie sieci kanalizacyjnej oraz prawdopodobieństwo zalewania piwnic.

Duże ilości wody opadowej stanowią wyzwanie dla przyszłego budownictwa, a tym samym dla architektów i inżynierów. W wielu przypadkach, m.in. na terenach uzdrowiskowych i w strefach chronionych, wymagane jest zagospodarowanie terenów zielonych, czynnych biologicznie aż do 70% powierzchni.

 

Poza licznymi walorami ekologicznymi, tarasy i dachy użytkowe to po prostu dodatkowa przestrzeń do życia i wypoczynku. Funkcję dachów i tarasów jako dodatkowej powierzchni do życia docenili deweloperzy. W sprzedaży są inwestycje deweloperskie, w których ważnym atutem marketingowym jest to, że mieszkańcy będą mogli korzystać z dachów, czy tarasów zielonych. W Nowym Jorku na dachach i tarasach powstają farmy miejskie – mieszkańcy z własnej inicjatywy hodują na dachach owoce i warzywa, a nawet zakładają pasieki.

Źródło: greenroofs.com

Źródło: greenroofs.com

Niestety, jak każde rozwiązanie, również i zielony dach ma swoje wady. Należy jednak podkreślić, że możliwe jest zredukowanie ich do minimum. Jeśli wybierzemy zielony dach ekstensywny — stosunkowo tani i bezobsługowy, o niskim ciężarze konstrukcji,  a do tego zostanie on prawidłowo wykonany, wykluczamy niemalże wszystkie potencjalne zagrożenia.

Jako największą wadę zielonych dachów wymienia się koszty związane z ich projektem, konstrukcją i utrzymaniem. Jednak takie rozwiązanie nie zawsze musi wiązać się z dużym wydatkiem. W zależności od rodzaju dachu i pożądanego efektu, ceny za m2 pokrycia zielenią znacząco się różnią. Choć wielu inwestorów wciąż widzi w zielonych dachach niepotrzebnie wydane pieniądze, stają się one coraz bardziej popularne, a to dzięki zaletom, które rekompensują koszty. Rosnąca liczba inwestycji w tego typu rozwiązania doprowadza do wzrostu konkurencyjności na rynku oraz upowszechnienia technologii, a tym samym do spadku cen.

Bezpośrednie korzyści materialne są ważne, jednakże myśląc o inwestycji w zazielenianie dachów należy pamiętać, że jest to przedsięwzięcie, które z upływem lat ma duże szanse przynieść znaczące korzyści również w inny sposób. Zaczynając od tych wynikających z polityki zrównoważonego rozwoju, poprzez energooszczędność, aż po wzrost atrakcyjności zielonego budownictwa. Przykłady z Polski i zagranicy pokazują, że opłaca się dbać o środowisko, a zielone dachy są jednym z kroków na drodze do zrównoważonego rozwoju, który przynosi korzyści długofalowe, zarówno środowiskowe, społeczne jak i ekonomiczne.

 

Wyróżniamy dwa zasadnicze typy dachów zielonych. Pierwszy z nich, dach ekstensywny, zazwyczaj jest nieużytkowany. Charakteryzuje się stosunkowo niedużą wagą wszystkich warstw wegetacyjnych. Ekstensywne zagospodarowanie podłoża dachowego jest łatwe, a czas uzyskania założonego wyglądu dachu stosunkowo krótki. W przypadku drugiego typu, dachu intensywnego, użytkowanie jest zwykle całoroczne. Ze względu na uprawę roślin wyższych, na efekty trzeba czekać znacznie dłużej, ale są one bardziej spektakularne. Główną zaletą intensywnie zagospodarowanego dachu w postaci ogrodu czy parku jest jego dostępność — dach może wówczas pełnić funkcję rekreacyjną lub wypoczynkową.  Należy podkreślić, że podział na dachy zielone ekstensywne i intensywne jest dużym uproszczeniem. Poniższa tabela, przedstawia cechy poszczególnych typów dachu.

 

Ekstensywne Intensywne
Zastosowanie Krajobraz ekologiczny Ogród/park
Typ roślinności Mech, trawy, zioła, rozchodniki Trawniki/byliny, krzewy, drzewa
Korzyści Ekologiczne ważniejsze niż estetyczne Estetyczne ważniejsze niż ekonomiczne
Głębokość podłoża 60-250 mm 150-400 mm
Waga 40-150 kg/m2 (max. 250 kg/m2) 180-500 kg/m2
Koszt Niski Wysoki
Pielęgnacja Sporadyczna Regularna
Preferowany kąt nachylenia dachu Do 25 stopni Do 5 stopni
Nawadnianie Zwykle nie wymaga nawadniania Często wymaga nawadniania
Użytkowanie Brak funkcji użytkowej Zazwyczaj użytkowany
Absorpcja wody opadowej Przy zazielenieniu z cienkowarstwowych roślin, ilość wody opadowej odprowadzanej przez kanalizację deszczową zmniejszana jest o ok. 50 % Przy warstwie wegetacyjnej 75 cm, ilość wody opadowej odprowadzanej przez kanalizację deszczową zmniejszana jest nawet o 90 %

 

 

Dach zielony składa się z kilku warstw – wyjątkiem są jedynie dachy ekstensywne, które mogą mieć również budowę jednowarstwową. Typowy układ wielowarstwowy wygląda następująco:

warstwy

 

  1. zieleń – zazielenienie intensywne zgodnie z ustaloną listą roślin lub ekstensywne
  2. warstwa wegetacyjna – substrat (podłoże) zapewniające odpowiednie warunki wzrostu roślin. Substraty cechują się odpowiednimi parametrami fizyko-chemicznymi, takimi jak zdolność gromadzenia wody, zawartość substancji organicznych, stabilność struktury, przepuszczalność wody, wielkość uziarnienia;
  3. warstwa filtrująca – włóknina filtrująca chroniąca warstwę odsączającą przed zamuleniem itp.
  4. warstwa odsączająca i gromadząca wodę – jej zadaniem jest odprowadzanie nadmiaru wody, który nie może być wchłonięty przez układ zazielenienia. Może również zawierać elementy gromadzące wodę.
  5. warstwa zabezpieczająca – najczęściej włóknina syntetyczna, zapewniająca ochronę hydroizolacji dachu.
  6. warstwa rozdzielająca i ślizgowa – jej zadaniem jest oddzielenie układu dachu zielonego od pokrycia dachu.

Poniżej znajduje się warstwa hydroizolacji dachu, która musi być odporna na przenikanie korzeni.

 

Dachy zielone mają wiele niezaprzeczalnych zalet. Poza walorami estetycznymi pełnią też funkcje praktyczne.  Pozwalają się cieszyć większą zieloną przestrzenią w miastach. Są siedliskiem roślin, wpływają pozytywnie ma mikroklimat, pochłaniają zanieczyszczenia, gromadzą wodę opadową. Co równie ważne – wpływają pozytywnie na kondycję dachu. Warstwa roślinna chroni także dach przed wahaniami temperatur, promieniowaniem UV i uszkodzeniami mechanicznymi. Pod względem ekonomicznym, zazielenione dachy budynków przyczynią się do wzrostu wartości mieszkań na „zielonych osiedlach”. Ponadto poprawią jakość życia ich mieszkańców oraz zredukują potrzeby energetyczne budynku. W niedalekiej przyszłości posiadanie zielonego dachu może również wiązać się z oszczędnościami spowodowanymi dostosowaniem się do obowiązującego w Unii Europejskiej proekologicznego prawa.

Napisał: Paweł Gralewski